W odpowiedzi na liczne możliwości i szanse ekonomiczne, które podkreślane zostały w wielu badaniach, przedsiębiorstwa z całego świata zaczęły wdrażać pilotażowe modele gospodarki o obiegu zamkniętym. Kiedy coraz więcej organizacji zaczyna badać zmiany wdrożone w ich działalności, kreuje to zapotrzebowanie na innowacje dotyczące tego, w jaki sposób mierzyć ich sukces. Od czasu, gdy Fundacja Ellen MacArthur opublikowała serię raportów Towards the circular economy (2012-14), odkrywając szansę ekonomiczną wartą 1 bilion $ dla przedsiębiorstw które przechodzą na gospodarkę obiegową, wiele raportów i badań odzwierciedlało i wzmacniało te ustalenia, w tym raport Growth Within Fundacji oraz badania przeprowadzone przez Accenture, Deloitte, WRAP oraz inne organizacje. Istnieje niemal jednomyślna zgoda, że modele gospodarki o obiegu zamkniętym przynoszą korzyści zarówno dla gospodarki, jak i dla środowiska.
Jednak poszczególne firmy są przyzwyczajone do korzystania z różnorodnych wskaźników i narzędzi we wszystkich aspektach swojej działalności w celu oceny, śledzenia i pomiaru postępów i rozwoju w określonych obszarach i na poziomie firmy.
W maju 2015 r. Fundacja wraz z organizacją Granta Design zaprezentowały wyniki dwuletniego projektu wskaźników gospodarki o obiegu zamkniętym (Circularity Indicators project) wydając internetowe narzędzie oceny, które po raz pierwszy pozwoliło przedsiębiorstwom śledzić postępy w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym. Opracowane wskaźniki obejmują wskaźnik główny, wskaźnik obiegu zamkniętego materiałów, mierzący aspekt regeneracyjny przepływów materiałowych dotyczących danego wyrobu czy firmy, oraz wskaźniki uzupełniające, pozwalające na wzięcie pod uwagę dodatkowych oddziaływań i ryzyka. Metodologia ta skupia się wyłącznie na cyklach technicznych i materiałach pochodzących ze źródeł nieodnawialnych, gdyż w tym przypadku łatwiej jest zrozumieć strategie obiegu zamkniętego oraz towarzyszące temu korzyści biznesowe.
Wskaźnik obiegu zamkniętego materiałów (MCI) skupia się na zawracaniu przepływu strumieni materiałów na poziomie wyrobu i przedsiębiorstwa oraz opiera się na następujących czterech zasadach:
- używanie surowców z odzysku i recyklingu,
- ponowne wykorzystywanie składników czy materiałów z recyklingu po zużyciu wyrobu,
- dłuższe utrzymywanie wyrobów w użytkowaniu (np. wtórne wykorzystywanie/redystrybucja),
- bardziej intensywne użytkowanie wyrobów (np. poprzez modele obsługi serwisowej czy utrzymywania osiągów technicznych).
Przy budowaniu MCI, część dotyczącą zawracania wyrobu poprzez ponowne użycie składników i recykling, tj. zasady 1) oraz 2), a także poprzez wykorzystywanie materiałów i części z recyklingu i ponownego wykorzystania, opisuje się jako część zawracającą strumienia, natomiast część liniowa strumienia jest udziałem pochodzącym z materiałów pierwotnych i lądującym na składowisku (bądź poddanym odzyskowi energii). Zasady 3) oraz 4) traktuje się jako poprawę użyteczności wyrobu – dodatkowy składnik wywodzenia MCI zależny od części liniowej strumienia. Jak podniesiono to powyżej, jest to lekkie uproszczenie, lecz pomaga w zrozumieniu struktury wzorów.
Podczas gdy MCI dostarcza wskazówki, jaka część materiałów danego wyrobu krąży w obiegu zamkniętym, nie bierze on pod uwagę tego, jakie to są materiały ani też nie dostarcza informacji o innych rodzajach oddziaływania danego wyrobu. Zatem jako dodatkowe wsparcie decyzyjne niniejsza metodologia zaleca podejście do priorytetyzację ulepszeń wyrobów, poprzez użycie MCI w połączeniu ze wskaźnikami uzupełniającymi, celem rozpoznawania istotnych ryzyk i oddziaływań.
Ponieważ zainteresowanie koncepcją gospodarki o obiegu zamkniętym na całym świecie ciągle wzrasta, odkąd po raz pierwszy przedstawiony został wskaźnik MCI zapotrzebowanie na narzędzia pomiarowe w cyklu ekonomicznym również wzrosło, i nie jest to proste zadanie.
„Najtrudniejszym wyzwaniem jest zmiana paradygmatu dla firm, które miały w zwyczaju mierzenie redukcji zużycia i jego wpływu, a teraz muszą przechodzić do pomiaru wzrostu wartości i wpływu ich produktów i przedsiębiorstw na cały metabolizm”, Adrian Wain, doradca biznesowy w firmie UL EHS Sustainability.
Wain wyjaśnia, że wskaźnik MCI to mocny punkt wyjścia, podkreśla jednak, że przedsiębiorstwa potrzebują dodatkowych narzędzi, które rozwijają się poza wartością od 0 do 1 i dostarczają informacji zwrotnych umożliwiających lepszą wydajność. Ponadto przedsiębiorstwa potrzebują również współczynnika wpływu pilotażowych modeli i wzorców gospodarki obiegu zamkniętego na ogólny sukces ich działalności. Na przykład przejście od koncepcji sprzedaży jednorazowej do modelu produktu jako usługi może przynieść więcej korzyści dla całej firmy, ale może nie być wykazane w standardowych raportach sprzedaży kwartalnych.
Złożoność zmiany nie ułatwia pracy wewnętrznych ewaluatorów, idea i kierunek gospodarki o obiegu zamkniętym jest zrozumiały, ale firmy jeszcze nie wiedzą jakie powinny być kluczowe wskaźniki efektywności. Pomiar jako środek poprawy i optymalizacji jest wciąż w fazie eksperymentalnej, ale coraz częściej jest wspierany przez rozwój technologii cyfrowych, Internet przedmiotów i dostępność zupełnie nowych zbiorów danych. Można także czerpać z sukcesów innych dziedzin. Uwzględnienie zewnętrznych efektów i przywiązanie wartości do kapitału naturalnego jest dużym wyzwaniem, ale wiele firm i organizacji podjęło się tego wyzwania i osiągnęło rzeczywisty postęp, zarówno w zakresie pomiaru jak i demonstracji korzyści ekonomicznych wynikających z lepszych praktyk.
Żadne pojedyncze narzędzie nie jest w stanie obliczyć pełnego zakresu skutków zmian, gospodarka o obiegu zamkniętym wymaga ewolucji nowych metod i zrozumienia pojęcia sukcesu firmy.
źródło tekstu circulatenews.org
