Od czasów rewolucji przemysłowej w naszych gospodarkach utrwalił się linearny model wzrostu polegający na wydobyciu surowców, przetworzeniu do produktu, zużyciu produktu i jego wyrzuceniu. Model ten, oparty jest na założeniu, że zasoby występują obficie, są szeroko dostępne i łatwo pozyskiwalne, tymczasem Europejczycy zużywają zasoby średnio dwa razy szybciej niż nasza planeta jest w stanie je odnowić. Tylko w ciągu ostatnich 30 lat globalne zużycie zasobów wzrosło o 132%, co z kolei doprowadziło do znacznego wzrostu ich cen.
Niestabilność cen, ryzyko niedoboru dostaw oraz malejąca ilość zasobów naturalnych zwróciły uwagę świata biznesu, polityki i nauki. Coraz wyraźniej zaznacza się potrzeba stworzenia nowego modelu gospodarczego opartego na zasadach gospodarki o obiegu zamkniętym, która z założenia jest odtwarzalna, a jej celem jest utrzymywanie wartości surowców, materiałów i produktów.
W raporcie wydanym przez Fundację Ellen MacArthur autorzy dowodzą, że gospodarka o obiegu zamkniętym może rozwiązać problemy z zasobami, lecz jest także źródłem wzrostu, tworzy nowe miejsca pracy i ogranicza negatywne efekty środowiskowe, w tym emisję dwutlenku węgla. Raport stanowi podsumowanie analiz prowadzonych w ramach pracy Fundacji, obejmuję aspekty związane z degradacją systemów naturalnych, tendencjami w prawodawstwie, rozwojem technologicznym.
Autorzy raportu przedstawiają czynniki wskazujące na coraz gorsze funkcjonowanie modelu linearnego, jakimi są m.in. straty ekonomiczne i strukturalne. Na przykład: przeciętny europejski samochód spędza na parkingu 92% czasu, straty żywności wzdłuż łańcucha wartości wynoszą 31%, a recykling materiałowy w Europie jest w stanie przechwycić zaledwie 5% początkowej wartości surowców. Autorzy przedstawiają zasady na jakich opiera się gospodarka o obiegu zamkniętym, zasada pierwsza odnosi się do zachowanie i wzbogacenie kapitału naturalnego, druga do optymalizacji wykorzystania surowców poprzez utrzymywanie produktów, komponentów i materiałów w obiegu zamkniętym z zachowaniem ich najwyższej jakości w cyklach: technicznym i biologicznym (schemat poniżej), zasada trzecia odnosi się do rozwijania wydajności systemu.
W raporcie przedstawiono zasady oraz fundamentalne cechy gospodarki o obiegu zamkniętym, autorzy podają cztery tzw. źródła kreacji wartości: siła obiegu wewnętrznego, opierająca się na zasadzie mówiącej, że im ściślejszy obieg tym cenniejsza jest strategia (naprawa i konserwacja produktu pozwala zachować większą jego wartość niż np. recykling), siła wydłużonego obiegu, odnosząca się do maksymalnego zwiększania następujących po sobie cykli i czasu ich trwania (kilkukrotne ponowne użycie, pozwalające zaoszczędzić materiały, energię i nakłady pracy), siła użycia kaskadowego, odnosząca się do zróżnicowania ponownego użycia (użycie materiału odpadowego w różnych łańcuchach wartości) oraz siła czystych materiałów wejściowych (niezanieczyszczone materiały pozwalają zwiększyć poziomy zbiórki i recyklingu).
Eksperci Fundacji Ellen MacArthur, SUN i McKinsey wspólnie oszacowali, że dzięki wdrożeniu zasad gospodarki o obiegu zamkniętym europejski PKB mógłby wzrosnąć nawet o 11% do 2030 roku i 27% do roku 2050. Obecny scenariusz rozwoju zakłada odpowiednio 4% i 15%. Co więcej, autorzy podają, że przy zaawansowanym scenariuszu gospodarki o obiegu zamkniętym w sektorach produktów o średniej żywotności roczna oszczędność materiałów może sięgnąć w UE nawet 630 mld dolarów netto, a w przypadku dóbr szybko zbywalnych (FMGC, fast moving consumer goods) dodatkowy potencjał oszczędności może wynieść aż 700 mld dolarów w skali globalnej. Rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym przyczyni się również do ograniczenia emisji dwutlenku węgla o połowę w stosunku do obecnych poziomów (48% do 2030 roku w sektorach transportu, żywności) oraz przyniesie spadek konsumpcji materiałów pierwotnych (o 32% do roku 2030 i 53% do roku 2050).
Jako cztery podstawowe filary gospodarki o obiegu zamkniętym autorzy raportu podają: projektowanie i produkcję dóbr, nowe modele biznesowe które odchodzą od własności na rzecz subskrypcji, właściwa logistyka odzysku i przetwarzania oraz większa użyteczność poprzez podniesienie jakości produktów. Fundacja proponuje również model biznesowy oparty na koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym, model ReSOLVE, czyli sześć „biznesowych ścieżek działania”, jest to zestaw sześciu działań opracowanych na podstawie analiz danych ze studiów przypadku oraz opinii ekspertów. Mają one pomóc przedsiębiorcom i rządom przestawić się na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Są to: regeneracja, współużytkowanie, optymalizacja, zamykanie obiegów, wirtualizacja i wymiana. Jego istotę oddaje akronim ReSOLVE, przedstawiony w formie schematu. Działania ujęte w schemacie pozwalają zwiększyć efektywność wykorzystania zasobów, wydłużyć ich żywotność oraz odejść od zużycia zasobów surowców nieodnawialnych.
Treść raportu do pobrania na stronie Fundacji Ellen MacArthur
