W ostatnich latach gospodarka o obiegu zamkniętym zyskała coraz większą uwagę świata, między innymi ze względu na uznanie, że bezpieczeństwo dostaw zasobów i zrównoważony rozwój środowiska mają decydujące znaczenie dla dobrobytu krajów i przedsiębiorstw. Sprawozdanie opublikowane 2 czerwca br. wzywa kraje grupy G20 do opracowania ram, które usprawnią gospodarkę o obiegu zamkniętym, wdrożą zrównoważone tryby produkcji i konsumpcji.

W tym kontekście rządy zachęcają do: 1) włączenia gospodarki o obiegu zamkniętym w dyskusje na temat wdrożenia Agendy 2030 rzecz Zrównoważonego Rozwoju i Porozumienia Paryskiego, 2) prace nad uzgodnieniem terminologii dla produktów i procesów w gospodarce o obiegu zamkniętym, 3) popytu na produkty i usługi funkcjonujące w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym, 4) wspieranie przejrzystości w ramach globalnych łańcuchów dostaw, 5) ułatwianie finansowania dla tworzenia łańcuchów dostaw w gospodarce o obiegu zamkniętym i 6) aktywne rozwiązywanie problemów związanych z transformacją gospodarki. Strategia przygotowana została dla niemieckiej prezydencji grupy G20 w latach 2016-17, aby dostarczyć informacji na temat bieżącego dialogu z decydentami G20 i innymi zainteresowanymi stronami. Sieć instytutów badawczych o nazwie Think20 (T20) opracowuje zalecenia polityczne w ramach tematycznych grup roboczych, które są następnie publikowane w formie dokumentów politycznych (Policy Briefs). Powołano grupę roboczą, której współprzewodniczył Vasileios Rizos, badacz CEPS, w celu przeprowadzenia pogłębionej analizy sposobów, w jaki rządy G20 mogą wspierać gospodarkę o obiegu zamkniętym. Raport został przygotowany przez Vasileiosa Rizosa, Arno Behrensa (starszy pracownik naukowy CEPS), Davida Rinaldiego (pracownik naukowy CEPS) i Eleanor Drabik (badacz CEPS).

W raporcie opisane zostały zdefiniowane przez grupę naukowców wyzwania i propozycje.

Wyzwania

Jedna kwestia dotyczy wzorców konsumpcyjnych, które są kluczowym czynnikiem napędowym transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym. Pomimo pojawienia się już produktów i usług funkcjonujących zgodnie z jej zasadami to nadal zapotrzebowanie na tego typu rozwiązania jest niskie, szczególnie w porównaniu z produktami opracowanymi za pomocą liniowych modeli biznesowych (DSGC, 2015). Badania wykazały, że obecnie brak jest popytu na produkty i usługi funkcjonujące w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym co stanowi jedną z głównych barier dla jej rozwoju (zob. Rizos i in., 2016). Rządy muszą zatem przyjąć politykę i środki zachęcające do popytu na takie produkty i usługi oraz stymulować przyjęcie na dużą skalę cyrkularnych modeli biznesowych.

Kolejnym wyzwaniem jest sektor finansowy i produkty finansowe, zarówno z sektora publicznego, jak i prywatnego, które muszą dostosować się do zmieniającego się środowiska. Niszczący charakter większości modeli w gospodarce o obiegu zamkniętym wymaga doprecyzowania metod finansowania, w tym umów leasingowych i ubezpieczeniowych. Kilka czynników wpływa na profil ryzyka nowych inicjatyw biznesowych i ogranicza ich finansowalność: niepewność co do wartości produktów, które mają być wykorzystane jako wkład w rynkach wtórnych, przedłużenie zestawienia bilansowego, dłuższy czas życia aktywów i międzysektorowy charakter modelu gospodarki o obiegu zamkniętym wymagający systemowej analizy ryzyka.

Osiągnięcie dużej, przemysłowej „okrągłej” transformacji spowodowałoby również znaczną zmianę naszych wzorców produkcji i konsumpcji. Na przykład produkcja i konsumpcja żywności nie może być uznana za trwałą, a okres przejściowy wymagałby nowych metod produkcji, różnych łańcuchów dostaw żywności i nowego podejścia do konsumpcji (Rood i in., 2017). Te zmiany w sektorze żywności i innych sektorach gospodarki będą miały z kolei znaczący wpływ na gospodarkę kraju, środowisko i społeczeństwo. Dalsze efekty będą mieć znaczenie międzynarodowe, ponieważ wiele rozwiniętych krajów jest uzależniona od importu surowców z krajów o niskim dochodzie. Zrozumienie tych skutków ma kluczowe znaczenie dla rządów G20 w opracowywaniu i wdrażaniu przyszłych polityk w tej dziedzinie.

Zdaniem Komisji Europejskiej (2016, s. 3), „gospodarka współdzielenia” (collaborative economy) odnosi się do modeli biznesowych, w których działania są ułatwiane przez współpracujące platformy, które tworzą otwarty rynek dla tymczasowego wykorzystania towarów lub usług często świadczonych przez osoby prywatne”. Takie modele zostały wykorzystane, na przykład, w usługach wynajmu samochodów i zakwaterowaniu. Produkt jako usługa „odnosi się do koncepcji oferowania produktu jako usługi, co stawia wyzwanie dla tradycyjnego podejścia biznesowego polegającego na sprzedaży produktów materialnych. Można ją wdrożyć poprzez praktykę leasingu, wynajmu, zapłaty za użytkowanie lub wydajnościowe modele biznesowe (Tukker, 2004)

Propozycje

W świetle wyzwań przedstawionych powyżej niniejsza podsumowanie zawiera listę propozycji działań, które mają podjąć kraje G20 w celu wsparcia gospodarki o obiegu zamkniętym.

Lista propozycji działań, które mają zostać podjęte przez kraje G20

• Grupa G20 powinna uwzględnić gospodarkę o obiegu zamkniętym w dyskusjach na temat realizacji Agendy 2030 na rzecz Zrównoważonego Rozwoju i Porozumienia Paryskiego.
• Grupa G20 powinna wspólnie pracować nad uzgodnieniem terminologii dotyczącej produktów i procesów mających znaczenie dla gospodarki o obiegu zamkniętym (np. regeneracja, odnowa, przedłużenie żywotności, możliwość powtórnego wykorzystania, wielokrotnego użytku itd.).
• Na podstawie uzgodnionych ram terminologicznych Grupa G20 powinna opracować i stosować wspólne ramy wskaźników do monitorowania wyników krajów i firm na całym świecie.
• Rządy G20 powinny korzystać z zamówień publicznych w celu wsparcia popytu na produkty i usługi funkcjonujące w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym, biorąc pod uwagę korzyści płynące z wydłużania życia produktów lub usług.
• Rządy krajów G20 powinny również zbadać różnicowanie podatkowe w odniesieniu do produktów i usług funkcjonujących w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym.
• Przeniesienie opodatkowania z pracy na działania szkodliwe dla środowiska, w tym wykorzystanie zasobów, może odblokować możliwości krajów grupy G20.
• Rządy krajów G20 powinny wspierać przejrzystość w ramach globalnych łańcuchów dostaw w odniesieniu do pochodzenia i składu produktów i materiałów (np. poprzez wspieranie opracowywania norm i etykiet dla firm).
• Grupa G20 powinna zadbać o to, aby działania w sferze ułatwień inwestycyjnych dotyczyły gospodarki o obiegu zamkniętym jako kluczowego elementu umożliwiającego osiągnięcie celów w zakresie zrównoważonego rozwoju. W szczególności, jeśli chodzi o zwiększenie przewidywalności i spójności w stosowaniu polityk inwestycyjnych sprzyjających modelom cyrkularnym, grupa G20 powinna rozważyć stopniowe wycofywanie międzynarodowych finansów publicznych w przypadku projektów przemysłowych, które nie przestrzegają zasad efektywności pod względem wykorzystania zasobów.
• Grupa G20 powinna zapraszać banki do strukturyzacji instrumentów finansowych poprzez łączenie projektów dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym
• Grupa G20 powinna wspierać rozwój platform i funduszy, które zapewniają gwarancje dla odpowiednich projektów pilotażowych wdrażających rozwiązania w gospodarce o obiegu zamkniętym.
• Ważne jest, aby ocenić ekonomiczne, środowiskowe i społeczne skutki przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym, w tym skutki dla gospodarki. W tych ocenach należy zwrócić szczególną uwagę na skutki społeczne, jak również na kraje o niskich dochodach.
• Raport opublikowany został na stronie Grupy G20.